Bu yıl (2008) süt alan firmalar birlikte davranarak süt fiyatlarını üç aşamada hızla düşürmüşlerdir. Bunların ilk iki aşaması Dünya Krizinden önce yapılmıştır. Dünya krizine bağlı olmaksızın planlanmış, önceden bildirilmiş ve yapılmıştır. Önümüzdeki yıl bir daha indirim yapmayı planladıkları da şimdiden bildirilmeye başlanmıştır.

Hemen bütün süt alıcılarının, birlikte anlaşarak ülkemizin her yerinde benzer indirim yapmalarının nasıl bir planın uygulaması olduğunu anlamak çok zordur. Böyle bir planlama kim tarafından yapılmaktadır? Neden bu yapılanlara kimse ses çıkarmamakta ve ülke hayvancılığından sorumlu olanlar neden hiçbir önlem almamaktadır?

Bütün bunlar yapılırken, deli dana hastalığı olduğu için ithalatın yasaklandığı ülkeler, kontrol edilebilir risk grubuna sokularak yeniden hayvan ithalatına izin verileceği konusunda haberler şimdiden başlamıştır. Hatta ABD'den ithalat yapılmıştır. Diğer Avrupa ülkelerinden ithalata izin verileceği konusunda adeta kamuoyu oluşturma yoluna gidilmektedir. Kontrol edilebilir risk grubundaki ülkelerde, kesimde uygulanan kontrol sistemi ülkemizde olmadığı halde, bu konuda ısrarlı olunması da anlaşılmaz bir durumdur.

Hızla düşürülen süt fiyatları üreticiyi zarar eder duruma sokmuştur. Fiyatların daha da düşürüleceği ve ithalatın açılacağı haberleri de üreticinin paniğe kapılmasına neden olmuştur. Böyle bir ortam acaba bilinçli olarak mı oluşturulmuştur? Ne yapılmak istenmektedir? Bu soruların yanıtlarını ararken, yapılanların sonuçlarını, önceki yıllarda yapılanlar ile birlikte incelemek gerekecektir.

Bilindiği gibi doksanlı yıllarda Türkiye Hayvancılığı benzer bir şekilde çökertilmeye çalışılmıştır. Kısa sürede çok sayıda gebe düve ithal edilmiştir. Çok ucuz kredi kullandırılarak ithal hayvan alımı çekici şekle sokulmuştur. Aynı zamanda, çok büyük boyutlarda kesimlik hayvan ithalatı da yapılmıştır. Besi için sıfır faizli kredi verilerek bu ithalat da çekici kılınmıştır. Bütün bu yapılanların doğal sonucu olarak, tüm süt ve tüm et fiyatları hızla düşmüş, zarar eden yetiştiriciler zorunlu olarak hayvanlarını keserek elden çıkarmıştır. Söz konusu operasyon Türkiye'nin milyonlarca sığırının yok edilmesi ile sonuçlanmıştır. Yokluk nedeni ile artan fiyatlar tüketiciyi de zora sokmuştur. Hayvanını kaybeden her ülke gibi, ülkemiz de fakirleşmiştir. Çiftçimizin fakirleşmesi tarımsal üretimin tamamında gerilemelere neden olmuştur.

Sonucu bu kadar belli olan bir operasyon nasıl olup da, hayvancılığı geliştirme adına yapılmıştır? Böyle bir operasyonun, iyi niyetle veya yanlışlıkla yapıldığını düşünmek olanaksızdır.

Günümüzde süt fiyatlarının sistematik biçimde, süt alıcılarının anlaşarak ve birlikte hareket ederek hızla düşürülmesi benzeri bir operasyonu çağrıştırmaktadır. Düşen süt fiyatları çok hızlı bir damızlık hayvan kesimini başlatmıştır. Ne kadar hızlı bir inek kesimi başladığını anlamak için inek eti fiyatına bakılması yeterlidir. Yaklaşık 8,4 YTL/kg olan karkas fiyatı son 20 gün içinde 6,4 YTL/kg'a inmiştir. Bu fiyat değişimi ülkemizdeki inek kesiminin ne kadar hızlı oluğunu ve ülkesel düzeyde üretimin çökmekte olduğunu göstermektedir. En önemlisi, kesilen hayvanların nitelikli damızlıklar olmasıdır. Hayvan kesiminin durdurulmaması halinde ülkemiz çok büyük kayıplara uğrayacaktır. Çöküşü hızla durduracak, ülkemizin hayvan kaybını engelleyecek önlemler hızla alınmalıdır.

Yetiştiricimizin panik halindeki hayvan kesimini hemen durdurmaya yönelik önlemleri şöyle sıralamak mümkündür:

1. Hemen, her ay sonunda ödenebilen 8 - 10 YKR süt primi verilmesini sağlayacak bir kararname çıkarılmalıdır. Bu kararname sınırlı bir süreyi kapsayabilir. Amaç, hızlanarak süren hayvan kesimlerini durdurmaktır.

2. İhracat yapan firmalara teşvik amacı ile verilen fonsuz ve gümrüksüz süt tozu ithalatı derhal durdurulmalı, bunun yerine fon ve gümrük bedeli kadar ihracat desteği verilmelidir.

3. Buzağı mamasının ithalatında fon ve gümrük konularak, yerli ve kaliteli mama üretimi desteklenmeli, mama desteği verilerek yerli buzağı maması kullanılması özendirilmelidir.

4. Buzağı maması da dahil, süt ürünleri ihracatını özendirecek ihracat destekleri verilerek dış pazar olanakları arttırılmalıdır.

5. Tarımsal ürün ticaretinde ödeme süresini zorunlu hale getirecek yasal düzenleme (örneğin, tarımsal ürün ticaretinde ödemenin en geç bir ay içinde yapılması zorunluluğu) yapılmalıdır.

6. Kontrol edilebilir risk grubuna giren yabancı ülkelerden hayvan ithaline izin verilmeyeceğini belirten resmi açıklamalar hemen yapılmalıdır. Zaten ülkemizde gerekli kontrol sistemi olmadığı için böyle bir ithalatın yapılamayacağı da kabul edilmelidir.

7. Bu önlemler alındıktan sonra ülkemiz tarımsal üretimini koruyup kollayacak köklü değişiklikleri ortaya koyan girişimler başlatılmalıdır.

Bu önlemleri daha ayrıntılı belirlemek ve başka önlemler eklemek mümkündür. Ancak gelinen aşamada diğer ayrıntılar ile vakit kaybetmeden ülkemizin hayvan kaybını durduracak önlemleri hemen almak her şeyden önemlidir.

Tarımsal üretimdeki gerileme stratejik öneme de sahiptir. Çünkü gıda bağımsızlığını yitiren ülkemiz, bu bağımsızlığını yitirdikçe askeri güç açısından da dolaylı olarak zayıflamaktadır. Gıda bağımsızlığını kolayca sağlayabilecek kaynaklara sahip ülkemizin, bu özelliğini koruyacak ve geliştirecek önlemlerin hızla alınması konusunda yapılan her şey, ülkemizin hem ekonomik hem de stratejik çıkarlarına hizmet edecektir.

Ortaya çıkan dünya ekonomik krizi nedeni ile hemen bütün ülkeler öncelikli olarak tarımsal üretimlerini destekleyici önlemler almaktadır. Devletimizin de benzer şekilde davranması kaçınılmaz olmuştur. Aksi halde önümüzdeki yıl gıda konusunda büyük sıkıntılar görülecektir.

Yüce Atatürk'ün "Çiftçi milletin efendisidir" söyleminin Türk çiftçisine yapılan basit bir iltifat olmadığını gelecek yıl acı şekilde öğrenmemiz büyük bir olasılık olarak görülmektedir.

Doç. Dr. Ömer TÖMEK, TE-TA Teknik Tarım Ltd. Şti. Yönetim Kurulu Başkanıdır.